گرداند . پس چون اين مراتب را از براى او جمع نمود ، دست او را گرفت ( كه او را بلند مرتبه ساخت ، يا خدا دست خود را نگاه داشت ؛ به اين‌كه صنعت خويش را در باب او كامل گردانيد ) ، به ابراهيم فرمود كه : « إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً » ؛ « اى ابراهيم ، به درستى كه من تو را پيشواى مردمان مىگردانم » . پس به جهت بزرگى امامت در چشم ابراهيم ، عرض كرد كه : « وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي » ؛ « اى پروردگار من ، و بعضى از ذريهء مرا نيز امام گردان » . خدا فرمود كه : « قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ » ؛ عهد من به ستم كاران نمىرسد » . 3 . باب در بيان فرق ميان رسول و نبى و محدث « 1 » 443 / 1 . چند نفر از اصحاب ما روايت كرده‌اند ، از احمد بن محمد ، از احمد بن محمد بن ابى نصر ، از ثعلبة بن ميمون ، از زراره كه گفت : از امام محمد باقر عليه السلام سؤال كردم از قول خداى عزّوجلّ : « وَ كانَ رَسُولًا نَبِيًّا » « 2 » ، يعنى : « و بود موسى فرستاده‌اى از نزد حضرت عزت » ( كه خبر دهندهء خلق بود از جانب جناب احديت با بلندى قدر و علو منزلت ) . كه رسول چيست و نبى چه معنى دارد ؟ و حضرت فرمود كه : « نبى ، آن است كه فرشته را در خواب مىبيند ، و در بيدارى آواز را مىشنود ، و فرشته را معاينه نمىبيند ، و رسول ، آن است كه آواز را مىشنود ، و فرشته را در خواب مىبيند ، و در بيدارى معاينه او را مىبيند » . عرض كردم كه : منزلت امام چيست كه در بيدارى آواز را مىشنود ، و فرشته را در خواب نمىبيند ، و در بيدارى او را معاينه نمىنمايد ؟ پس اين آيه را تلاوت فرمود : « وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ » « 3 » ولا محدّث ، يعنى : « و نفرستاديم پيش از فرستادن تو ، هيچ رسولى و

--> ( 1 ) . محدّث ، بر وزن محمّد ، در لغت آن است كه ظنّ صائبى داشته باشد كه هر چه گمان كند ، درست باشد ؛ كه گويا كسى او را به آن خبر داده ، و ليكن مراد از محدّث ، در اينجا آن است كه مَلك او را حديث كند از جانب خدا ، چون فاطمهء زهرا و ائمهء معصومين - / سلام اللَّه عليهم اجمعين - / . ( مترجم ) ( 2 ) . مريم ، 51 . ( 3 ) . حج ، 52 . در اين روايت و برخى روايات ديگر باب ، لفظ « مُحِّدث » در ادامهء آيه آمده ، در حالى كه جزء آيه نيست ، وتوضيح و تفسير است . به اين معنا كه در ادامه در يافت وحى و الهامات الاهى ، كسانى هستند نيز كه از نوعى الهام و علم ويژه برخوردار مىشوند كه از خطا مصون است . و چنين ذكر شدن آن ، براى توضيح تفاوت سه مقام نبوت و رسالت و محدث بودن ، از سوى امام عليه السلام است .